Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM, Türkçe kısaltmasıyla SKDM), Avrupa Birliği'ne ithal edilen bazı ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonlarını fiyatlandıran bir düzenlemedir. Yükümlülük AB'deki ithalatçıya aittir; ancak emisyon verisini sağlayacak olan üreticidir. Bu nedenle AB'ye ihracat yapan Türk firmaları doğrudan etkilenir.
CBAM neden var?
AB, kendi üreticilerine Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) kapsamında karbon maliyeti yüklemektedir. CBAM'in amacı, karbon maliyeti daha düşük ülkelerden yapılan ithalatın bu maliyetten kaçınmasını (karbon kaçağı) önlemek ve ithal ürünlere de benzer bir karbon fiyatı uygulamaktır.
Hangi ürünler kapsamda?
- Demir ve çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübreler
- Hidrojen
- Elektrik
Kapsam, ürünlerin gümrük tarife kodlarına göre belirlenir ve bazı ileri işlenmiş ürünleri de içerir. AB'nin kapsamı zaman içinde genişletmeyi değerlendirdiğini de göz önünde bulundurun.
Takvim: geçiş döneminden kesin döneme
- Geçiş dönemi (Ekim 2023 – 2025 sonu): İthalatçılar yalnızca raporlama yaptı; mali yükümlülük yoktu.
- Kesin dönem (1 Ocak 2026'dan itibaren): Belirli eşiğin üzerinde ithalat yapan firmaların yetkili CBAM beyannamecisi statüsü alması, yıllık beyan vermesi ve gömülü emisyonlara karşılık CBAM sertifikası teslim etmesi gerekir.
- Basitleştirme: AB'nin 2025'teki sadeleştirme düzenlemesiyle, yıllık ithalatı belirli bir ağırlık eşiğinin (50 ton) altında kalan ithalatçılar büyük ölçüde muaf tutuldu. Bu muafiyet ithalatçıya yöneliktir; büyük alıcılarınız yine sizden veri isteyecektir.
Sertifika satış takvimi ve beyan tarihleri gibi ayrıntılar AB tarafından güncellenebildiği için Avrupa Komisyonu'nun resmi CBAM sayfasını takip etmenizi öneririz.
Türk ihracatçılarını nasıl etkiler?
- Veri talebi: AB'deki alıcınız, ürününüzün gömülü emisyonlarını (doğrudan ve belirli durumlarda dolaylı) tesis bazında isteyecektir.
- Doğrulama: Kesin dönemde gerçek emisyon verilerinin akredite doğrulayıcılarca doğrulanması gerekir. Veri sunulamazsa yüksek tutulan varsayılan değerler kullanılabilir; bu da alıcınız için maliyeti artırır.
- Rekabet: Düşük emisyonlu ve verisini güvenilir biçimde kanıtlayabilen üreticiler alıcılar tarafından tercih edilir.
- Ödenen karbon fiyatı: Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı belirli koşullarla CBAM yükümlülüğünden düşülebilir. Türkiye'nin kurmakta olduğu ulusal emisyon ticaret sistemi bu açıdan da önemlidir.
İhracatçı şimdi ne yapmalı?
- Ürünlerinizin CBAM kapsamındaki tarife kodlarına girip girmediğini belirleyin.
- Tesis sınırlarını, üretim süreçlerini ve emisyon kaynaklarını tanımlayın.
- Yakıt, elektrik ve hammadde tüketimi için ölçüm ve kayıt sistemini kurun.
- Kurumsal sera gazı envanterinizi ISO 14064-1 gibi uluslararası çerçevelerle hesaplayın ve bağımsız doğrulamaya hazırlayın.
- Alıcılarınızla veri formatı ve teslim takvimi konusunda erken iletişime geçin.
Sigmacert'in ISO 14064, ürün karbon ayak izi ve sera gazı doğrulama hizmetleri için karbon doğrulama sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
CBAM ödemesini ihracatçı mı yapar?
Hayır. Yükümlülük AB'deki ithalatçıya aittir. Ancak ithalatçı, maliyeti ve veriyi tedarikçisinden talep ettiği için ihracatçı doğrudan etkilenir.
Emisyon verisi vermezsem ne olur?
Gerçek veri sunulamazsa AB'nin belirlediği varsayılan değerler kullanılabilir. Bu değerler genellikle yüksek tutulduğu için alıcınızın maliyeti artar ve rekabetçiliğiniz azalır.
ISO 14064 doğrulaması CBAM için yeterli mi?
ISO 14064-1 envanteri ve doğrulaması iyi bir temel sağlar; ancak CBAM'in kendine özgü hesaplama ve doğrulama kuralları vardır. Verilerinizi CBAM metodolojisine göre de hazırlamanız gerekir.
Küçük ihracatçılar da etkilenir mi?
50 tonluk eşik ithalatçıya yöneliktir. Ürününüzü AB'de büyük bir ithalatçı satın alıyorsa, ihracat hacminiz küçük olsa da veri talebiyle karşılaşabilirsiniz.