İş ekipmanı; işyerinde kullanılan her türlü makine, alet, tesisat ve tertibattır. Bu ekipmanların bir kısmı, çalışanların güvenliği için mevzuatta belirlenen aralıklarla yetkili kişilerce periyodik kontrolden geçirilmek zorundadır. Bu yazıda hangi ekipmanların kontrole tabi olduğunu bir liste halinde özetliyoruz.
İş ekipmanı ne demek?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, iş ekipmanını işin yapılmasında kullanılan makine, alet, tesis ve tesisat olarak tanımlar. Bir forklift de, bir el aleti de, binanın elektrik tesisatı da bu tanımın içindedir. İşveren; ekipmanın işe uygun seçilmesinden, güvenli kullanılmasından ve gerekiyorsa periyodik kontrollerinin yaptırılmasından sorumludur.
Periyodik kontrole tabi başlıca ekipmanlar
Yönetmelik ekinde, ekipman türlerine göre kontrol kriterleri ve azami kontrol süreleri belirlenmiştir. Aşağıdaki liste, işyerlerinde en sık karşılaşılan grupları özetler:
Kaldırma ve iletme ekipmanları
- Köprülü ve portal vinçler, mobil vinçler, kule vinçler
- Forklift ve transpaletler, istif makineleri
- Caraskal, palanga, vinç kancaları ve sapanlar
- Personel yükseltici platformlar, makaslı platformlar
- Yük asansörleri ve konveyörler
Basınçlı ekipmanlar
- Hava tankları ve kompresörler
- Buhar kazanları ve kızgın yağ kazanları
- Basınçlı kaplar, hidrofor tankları, gaz tüpleri
Elektrik tesisatı
- Elektrik iç tesisatı
- Topraklama tesisatı
- Paratoner (yıldırımdan korunma) tesisatı
- Jeneratörler
Yangın ve diğer tesisatlar
- Yangın algılama ve söndürme sistemleri, hidrant ve sprinkler tesisatı
- Doğalgaz ve LPG tesisatları
- Havalandırma ve iklimlendirme tesisatı (risk değerlendirmesine göre)
İş makineleri ve tezgâhlar
- Ekskavatör, loder, beton pompası ve beton mikseri gibi iş makineleri
- Pres, giyotin makas, abkant gibi yüksek riskli tezgâhlar
- Kaynak makineleri (elektriksel güvenlik açısından)
Kontrol ne sıklıkla yapılır?
Azami süreler ekipman türüne göre yönetmelik ekinde belirtilmiştir; birçok ekipman için bu süre bir yıldır. Ancak üretici talimatı, kullanım yoğunluğu veya risk değerlendirmesi daha sık kontrol gerektirebilir. Ekipmanda onarım, tadilat veya yer değişikliği olduğunda süre beklenmeden kontrol yapılmalıdır. Montaj gerektiren ekipmanlarda ise ilk kullanımdan önce kontrol yapılması gerekir.
Kontrol listesi hazırlarken dikkat edilecekler
- Envanter çıkarın: Tüm ekipmanları marka, model, seri numarası ve bulunduğu yerle listeleyin.
- Sınıflandırın: Her ekipmanın hangi gruba girdiğini ve azami kontrol süresini belirleyin.
- Takvim oluşturun: Son kontrol tarihine göre bir sonraki kontrol tarihini planlayın.
- Raporları arşivleyin: Her ekipmanın güncel raporunu denetimde sunulabilecek şekilde saklayın.
- Uygunsuzlukları takip edin: “Uygun değil” raporu alan ekipmanı düzeltme yapılana kadar kullanıma kapatın.
Raporda bulunması gereken bilgiler için periyodik kontrol raporu örneği yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Her iş ekipmanı periyodik kontrole tabi mi?
Hayır. Yönetmelik ekinde sayılan ve risk değerlendirmesiyle belirlenen ekipmanlar periyodik kontrole tabidir. Basit el aletleri genellikle kullanım öncesi gözle kontrolle takip edilir.
Kompresör periyodik kontrolü gerekli mi?
Evet. Kompresör ve hava tankları basınçlı ekipman grubundadır ve mevzuatta belirtilen sürelerde kontrol edilmelidir.
Kiralık ekipmanın kontrolünden kim sorumlu?
Ekipmanı işyerinde kullandıran işveren, ekipmanın güncel periyodik kontrol raporunun bulunmasından sorumludur. Kiralama sözleşmesinde bu konunun açıkça düzenlenmesi önerilir.
Kontrol tarihini geçirirsem ne olur?
Süresi geçmiş ekipman denetimde uygunsuzluk sayılır ve idari para cezası uygulanabilir. Kontrol yapılana kadar ekipmanın kullanılmaması gerekir.